Cyber Fraud in Nepal: नेपालमा साइबर ठगीबाट कसरी बच्ने? (Tips & Prevention)
डिजिटल युगमा सुरक्षित रहनुपर्छ। नेपालमा साइबर ठगीका घटना तीव्र गतिले बढिरहेका छन्। अहिले ई-सेवा, खल्ती, मोबाइल बैंकिङ र सामाजिक सञ्जालले दैनिक काम सजिलो बनाएका छन्। तर, यिनै प्रविधिको प्रयोगसँगै अनलाइन ठगी बढेको छ। नेपाल प्रहरीको तथ्यांकले देखाउँछ, आर्थिक वर्ष २०८२/८३ (२०२५/२६) मा देशभर २० हजारभन्दा बढी साइबर अपराधका उजुरी परेका छन्। डिजिटल वालेट र बैंकिङ ठगीका घटना पनि धेरै छन्। थोरै सचेत नभएर धेरै वर्षको कमाइ एकैछिनमा गुम्न सक्छ। नेपालमा अहिले भइरहेका मुख्य साइबर ठगीका तरिकाहरू र तिनबाट जोगिने उपायहरू थाहा पाऔं।
नेपालमा भइरहेका मुख्य साइबर ठगीका तरिकाहरू
१. नक्कली बैंक वा वालेट कर्मचारी (OTP र PIN चोरी): ठगहरूले आफूलाई बैंक वा डिजिटल वालेटको कर्मचारी भनेर फोन गर्छन्। "तपाईंको खाता ब्लक हुन लाग्यो" वा "KYC अपडेट गर्नुपर्छ" भनेर मोबाइलमा आएको OTP कोड माग्छन्। त्यसपछि खाताबाट सबै पैसा निकाल्छन्।
२. चिठ्ठा, उपहार र 'सजिलो कमाइ' को लोभ: भाइबर, ह्वाट्सएप वा टेलिग्राममा "तपाईंलाई २५ लाखको चिठ्ठा पर्यो" वा "घरमै बसेर भिडियो लाइक गरेबापत दैनिक रु. ३,००० कमाउनुहोस्" जस्ता सन्देश आउँछन्। सुरुमा थोरै पैसा दिएर विश्वास जित्छन्। पछि "ठूलो रकम पाउन ट्याक्स वा लगानी गर्नुपर्छ" भनेर लाखौं उठाउँछन्।
३. नक्कली अनलाइन सपिङ र सस्तो अफर: फेसबुक वा टिकटकमा धेरै सस्तोमा मोबाइल, घडी वा लुगाको विज्ञापन देखाउँछन्। पहिले नै पैसा पठाउन लगाउँछन्। पैसा पाएपछि ब्लक गर्छन्।
४. ह्याक भएका फेसबुक/मेसेन्जरबाट पैसा माग्ने: साथी वा आफन्तको फेसबुक आईडी ह्याक गरेर "मलाई अर्जेन्ट समस्या छ, अहिले तुरुन्तै १०-२० हजार पठाइदेऊ, भोलि फिर्ता गर्छु" भनेर म्यासेज पठाउँछन्।
५. शंकास्पद लिङ्क र नक्कली QR कोड: अनजान व्यक्तिले पठाएको लिङ्कमा क्लिक गर्दा वा नक्कली QR कोड स्क्यान गर्दा फोनमा भाइरस आउन सक्छ। नक्कली वेबसाइट खुलेर पासवर्ड चोरी हुन सक्छ।
साइबर ठगीबाट बच्ने ७ सुनौला नियमहरू
१. OTP, PIN र पासवर्ड कसैलाई नदिनुहोस्। बैंक, ई-सेवा, खल्ती वा प्रहरीले फोन गरेर तपाईंको OTP वा पासवर्ड माग्दैनन्। कुनैपनि अवस्थामा कसैलाई नबताउनुहोस्।
२. चिनजानको मान्छेले पैसा मागे भने पहिले फोन गर्नुहोस्। फेसबुक वा मेसेन्जरमा साथीले पैसा मागे भने म्यासेजलाई मात्र नपत्याउनुहोस्। सिधै फोन गरेर आवाज चिनेपछि मात्रै पैसा पठाउनुहोस्।
३. 'Two-Factor Authentication (2FA)' राख्नुहोस्। आफ्नो फेसबुक, इमेल र बैंकिङ एपमा 2FA सधैं सक्रिय राख्नुहोस्। पासवर्ड थाहा भए पनि अरूले खाता खोल्न सक्दैनन्।
४. अनजान लिङ्कमा क्लिक नगर्नुहोस्। SMS वा म्यासेन्जरमा "उपहार जित्नुभयो" वा "खाता अपडेट गर्नुहोस्" भनेर आएका शंकास्पद लिङ्कहरू नखोल्नुहोस्। सधैं आधिकारिक एप प्रयोग गर्नुहोस्।
५. अनलाइन सपिङ गर्दा 'Cash on Delivery' छान्नुहोस्। चिनजान नभएको पेजबाट सामान किन्दा पहिले पैसा नपठाउनुहोस्। सामान हातमा आएपछि मात्रै पैसा तिर्ने विकल्प छान्नुहोस्।
६. लगानी गरेर पाइने जागिरको पछि नलाग्नुहोस्। जागिर पाउन वा अनलाइन काम गर्न पैसा तिर्नु भनेको ठगी हो।
७. सार्वजनिक Free Wi-Fi मा बैंकिङ कारोबार नगर्नुहोस्: क्याफे, बसपार्क वा होटलको खुला Wi-Fi प्रयोग गर्दा मोबाइल बैंकिङ र पासवर्ड लग-इन नगर्नुहोस्।
यदि ठगीमा परेको खण्डमा तुरुन्तै के गर्ने?
यदि गल्तीले ठगलाई पैसा पठाउनुभयो वा OTP दिनुभयो भने नआत्तिनुहोस्। एक क्षण पनि नफाली यी काम गर्नुहोस्:
- तुरुन्तै हटलाइन १२४७ (1247) मा फोन गर्नुहोस्। नेपाल सरकारले साइबर ठगीको पैसा रोक्न एकीकृत साइबर स्क्याम रेस्पोन्स सेन्टर सञ्चालनमा ल्याएको छ। ठगी भएपछि १२४७ मा कल गर्दा प्रहरीले सम्बन्धित बैंक वा वालेटसँग मिलेर ठगको खातामा गएको पैसा रोक्ने प्रक्रिया सुरु गर्छ।
- आफ्नो बैंक वा वालेटमा सम्पर्क गर्नुहोस्। सम्बन्धित बैंक वा वालेटको ग्राहक सेवा केन्द्रमा फोन गरेर आफ्नो खाता अस्थायी रूपमा बन्द गर्न लगाउनुहोस्।
- प्रमाणहरू सुरक्षित राख्नुहोस्। ठगसँग भएको च्याट, फोन नम्बर, लिङ्क र पैसा पठाएको रसिदको स्क्रिनसट सुरक्षित राख्नुहोस्। म्यासेज डिलिट नगर्नुहोस्।
- प्रहरीमा उजुरी दिनुहोस्। नजिकको प्रहरी कार्यालय वा नेपाल प्रहरी साइबर ब्यूरो (भोटाहिटी, काठमाडौँ) को इमेल [email protected] वा फोन नम्बर ०१-५३१९०४४ मा उजुरी दर्ता गर्नुहोस्।
प्रविधि सुविधा दिन आएको हो। सानो लापरबाहीले ठूलो क्षति पुर्याउन सक्छ। आफू सचेत बनौं र यो जानकारी घरपरिवार तथा साथीभाइसँग सेयर गरेर अरूलाई पनि ठगिनबाट जोगाऔं।

Leave a Comment